خیرخواهی و آراستگی اجتماعی؛ دلالت‏های نظری و تجربی

نوع مقاله : علمی وپزوهشی

نویسندگان

1 استاد گروه جامعه شناسی دانشکده علوم اجتماعی

2 استادیار گروه جامعه شناسی دانشگاه تهران

3 دانش آموخته دکتری جامعه شناسی(گرایش بررسی مسائل اجتماعی) از دانشگاه تهران

10.22059/jsr.2025.371927.1943

چکیده

خیرخواهی به مثابه امر اجتماعی ریشه در روابط اجتماعی دارد و بیانگر این واقعیت است که انسان‏ها نسبت به زندگی هم‏نوعان خود دغدغه دارند. دغدغه‏ای عمیق که امر اجتماعیِ خیرخواهی و کنش‏های دیگرخواهانه را با ارزش‏های عامی چون عدالت و نوع‏دوستی مرتبط می‏کند و وجود آن‏ها به آراستگی اجتماعی می‏انجامد. در این نوشتار پژوهشی تلاش شده دلالت‏های نظری امر خیر و همراهی آن با دیگر ارزش‏های عام اجتماعی در نزد اندیشمندان مهم این حوزه تحلیل شود؛ سپس بر مبنای داده‏های تجربی، تحلیل نسبتاً جامعی از وضعیت خیرخواهی ایرانیان نشان داده شود.
روش پژوهش مرور نظام‏مند بخشی از آرای صاحب‏نظران علوم‏ اجتماعی در باب خیرخواهی و نیز تحلیل ثانویه داده‏های حاصل از پیمایش‏های جهانی و ملی بوده. یافته‏های نظری دلالت بر این ایده دارند که گسترش خیر اجتماعی، میدان تعاملات اجتماعی را تعمیق می‏بخشد و به تحقق جامعه آراسته که مبتنی بر تعامل و پذیرش متقابل است کمک می‏کند. تحلیل داده‏های تجربی وجود میل به خیرخواهی ایرانیان را با فراز و فرودهایی نشان می‏دهد لیکن نباید کاهش آن را نادیده گرفت و لذا نیاز به مراقبت جدی و اتخاذ سیاست‏های هوشمندانه در ساحت‏های گوناگون اجتماعی وجود دارد.
با توجه به داده‏های تجربی تحلیل‏شده، از یکسو تلاش در باب ترویج امر خیر از مجرای فرایندهای جامعه‏پذیری ضرورتی جدی است و از دیگرسو توجه به دیگرخواهیِ عام‏گرایانه دایره و میدان امر خیر را گسترده‏تر می‏کند. نهایتاً اینکه تقویت امر خیر اجتماعی در مقیاس خرد و نیز در قالب کنش جمعی سازمان‏یافته یعنی تکثیر نهاد‏های خیریه‏ای و داوطلبانه آراستگی اجتماعی را به دنبال دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Benevolence and social polished; theoretical and empirical implications

نویسندگان [English]

  • Gholamreza Ghaffary 1
  • sara Mazinani Shariati 2
  • jamshid mirzaei 3
1 Department of Sociology, University of Tehran
2 Assistant Professor of Department of Sociology,University of Tehran
3 PhD in Sociology (Social Problems)at Tehran University .
چکیده [English]

Benevolence as the social is rooted in social relations and expresses the fact that people are concerned about the lives of their fellows. A deep concern that connects the social issue of benevolence and altruistic actions with general values such as justice and altruism, and their existence leads to social polished. In this research article, an attempt has been made to analyze the theoretical implications of goodness and its association with other universal social values in the eyes of important thinkers in this field; Then, on the basis of empirical data, a relatively comprehensive analysis of the state of benevolence of Iranians should be shown. Research method: a systematic review of a part of the opinions of social science experts on benevolence, as well as a secondary analysis of the data obtained from global and national surveys. The theoretical findings indicate the idea that the expansion of social good deepens the field of social interactions and helps to realize an orderly society based on interaction and mutual acceptance. The analysis of empirical data shows the existence of Iranians' desire for benevolence with ups and downs, but its decrease should not be ignored, and therefore there is a need for serious care and the adoption of smart policies in various social fields. According to the analyzed empirical data, on the one hand, it is a serious necessity to try to promote good things through the process of socialization, and on the other hand, to pay attention to universal altruism, which widens

کلیدواژه‌ها [English]

  • the social
  • altruism
  • benevolence
  • social polished
  • universalistic altruism
‏ اسلامی، سید محسن . (1404). زیست‌بوم خیریه و مطالعات خیریه. مطالعات وقف و امور خیریه،(1)3، صص88-69،
بهار،مهری و فروغی، مریم (1397).«واکاوی نقش خیریه‏ها در تولید و تداوم فقر زنان»، فصلنامه زن در توسعه و سیاست، (1)16، صص49-27.
جهانبگلو، رامین(1382). درباره امانوئل لویناس، سخنرانی در دانشگاه صنعتی امیرکبیر. ‏
چلبی، مسعود (1395) جامعه‏شناسی نظم، چ هشتم، تهران، نشر نی.
حیدری، آرش (1396).«روانشناسی، حکومت‏مندی و نولیبرالیسم»، مطالعات جامعه‏شناختی، دوره 24، شماره 1، ، صص40-9.
دنزولو، ژاک(1395). ابداع امر اجتماعی، ترجمه آرام قریب، تهران، نشر شیرازه.
دورکیم،امیل(1377).«دوگانگی طبیعت بشری و شرایط آن»، ترجمه مسعود گلچین، مجله علوم اجتماعی شماره ۱۰، صص162-139.
دورکیم،امیل(1384).درباره تقسیم کار اجتماعی، ترجمه باقر پرهام ، تهران، نشر مرکز.
دورکیم،امیل(1391). درس‏های جامعه‏شناسی؛ فیزیک اخلاقیات و حقوق، ترجمه جمالدین موسوی، تهران، نشر نی.
درودیان، علی اصغر، امیری پریان، سارا، هنری، حبیب، صفانیا، محمدعلی(1399).«طراحی مدل جامع جذب خیرین در ورزش با رویکرد نظریه داده‏بنیاد»، فصلنامه جامعه‎پژوهی فرهنگی،(4)11، ، صص62-31.
ذاکری،آرمان(1400). همبستگی اجتماعی و دشمنان آن؛ تهران، نشر نی.
ذکایی، محمدسعید(1376).«دیگرخواهی و جامعه‏شناسی؛ نقد و بررسی نظریات موجود»، فصلنامه فرهنگ، شماره 22و23، صص 296-275.
زائری، قاسم و نریمانی، آرش (1399).«نفی امر اجتماعی؛ برآمدن گفتارهای فردگرایانه در ایران پساجنگ؛ روان‏شناسی موفقیت، عرفان‏گرایی و انسان اقتصادی»، مطالعات جامعه‏شناختی، دوره 27، شماره 1، صص42-9.
زیمل، گئورگ(1393). درباره فردیت و فرم‏های اجتماعی، ترجمه شهناز مسمی پرست، تهران، نشر ثالث.
سلیگمن، آدام (1387). «اعتماد، انجمن داوطلبانه و جامعه مدنی»، صص30-1،در کتاب اعتماد و سرمایه اجتماعی، تألیف فران تونکیس، ترجمه محمدتقی دلفروز، تهران، پژوهشکده مطالعات فرهنگی و اجتماعی وزارت علوم، تحقیقات و فناوری.
سنت، ریچارد(1401). با هم بودن، آیین‏ها، خرسندی‏ها و سیاست همکاری، ترجمه محمدرضا فدایی،تهران، شیرازه.
سینگر، امی (1396). خیریه در جوامع اسلامی، ترجمه فاطمه سلجوقیان، قم، انتشارات قبسات.
سینگر، پیتر(1400). دیگردوستی مؤثر ، ترجمه آرمین نیاکان، تهران، نشر نی.
شارع‎پور، محمود(1379).«نوع‏دوستی: مکانیسمی برای تحقق تقدم مصالح جمعی بر منافع فردی»، صص117-103 در مجموعه مقالات همایش بررسی علل و تقدم مصالح جمعی بر منافع فردی، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان تهران (1379).
شریعتی، سارا(1387).« جامعه‏شناسی مدرنیته دینی»، کتاب ماه علوم اجتماعی، شماره 2، آبان و  آذر ، صص 19-13. 
‎ شیرخدایی، میثم، فرزان، فرزام،فتحی، رزیتا، طهماسبی روشن، ندا و خلیلی، فرشته (1394). «بازاریابی فعالیت‏های خیرخواهانه؛ تبیین نقش جنسیت در جوانان»، مطالعات اجتماعی و روان‏شناختی زنان، شماره 28، صص 180-153.
علیا،  مسعود(1395) کشف دیگری همراه با لویناس، تهران، نشر نی.
کانت، امانوئل(1399). درس‏های فلسفه اخلاق، ترجمه منوچهر صانعی دره‏بیدی، چ هفتم،تهران، انتشارات نقش و نگار.
کاپور، ایلان (1398). فعالیت‏های انسان‏دوستانه سلبریتی‏ها، ترجمه احسان شاه قاسمی، تهران، انتشارات سوره مهر.
کلاهی، محمدرضا (1401). «برآمدن گفتار ذره‏گرا در جمهوری اسلامی»، مطالعات جامعه‏شناختی، دوره 30، شماره 1، ، صص50-27.
گیدنز، آنتونی(1398). سیاست، جامعه‏شناسی و نظریه اجتماعی ، ترجمه منوچهر صبوری، تهران، نشر نی.
‏لویناس، امانوئل (1400). زمان و دیگری، ترجمه سمیرا رشیدپور، تهران، نشر نی.
مرکز خیر ماندگار(1401). پیمایش ملی گرایش مردم ایران به نیکوکاری، بنیاد راهبری خیریه آلا.
ملایوسفی، مجید(1387).« نیگل و عینبت ارزش‏های اخلاقی»، فصلنامه نامه حکمت، سال ششم، شماره اول، ،صص127-111.
ملکیان، مصطفی (1400). «مبانی نظری دیگردوستی مؤثر»،  در مقدمه پیتر سینگر(1400)، صص15-9.
موس، مارسل(1394). رساله پیشکش، ترجمه لیلا اردبیلی، چ دوم، تهران، انتشارات علمی و فرهنگی.
هله، هرست(1393).اندیشه اجتماعی گئورک زیمل، ترجمه شهناز مسمی پرست، تهران، نشرگل آذین.
واندنبرگ،فردریک(1386). جامعه‏شناسی جورج زیمل، ترجمه عبدالحسین نیک گهر، تهران، توتیا.
وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی(1394) ارزش‏ها و گرایش‏های ایرانیان، تهران، پژوهشگاه فرهنگ هنر و ارتباطات.
وزارت کشور (1394)، سنجش سرمایه اجتماعی کشور، گزارش کشوری، موج دوم، پژوهشگاه فرهنگ، هنر و ارتباطات.
وزارت کشور(1396). وضعیت فرهنگی، اجتماعی و اخلاقی جامعه ایران، تهران، وزارت کشور.
وزارت کشور (1397)، بررسی وضعیت سرمایه اجتماعی در کشور، موج سوم، وزارت کشور (سازمان امور اجتماعی کشور)
Bahar, Mand Foroughi, M (2018). “Analyzing the Role of Charities in the Generation and Perpetuation of Women’s Poverty”, Journal of Women in Development and Politics, 16, )1(. 27-49. (In Persian)
Benthall, J., Bellion-Jourdan, J. (2003). The Charitable Crescent: Politics of Aid in the Muslim World, London: I. B. Tauris.
Brewer, J. D. (2007). Putting Adam Ferguson in his place 1. The British Journal of Sociology, 58(1), 105-122.‏
Borchgrevink, K.(2020) NGOization of Islamic Charity: Claiming Legitimacy in Changing Institutional Contexts. Voluntas 31, 1049–1062 .
Chandler, C. R. (1984). Durkheim and individualism: A comment on Messner. Soc. F., 63, 571.
Charities Aid Foundation (2023-2010) .World Giving Index 20102023-" (PDF). Charities Aid Foundation.
Chalebi, Masoud (2016) Sociology of Order, Tehran, Ney Publications. (In Persian)
Clark, Janine A. (2004). Islam, Charity, and Activism: Middle-Class Networks and Social Welfare in Egypt, Jordan, and Yemen, Bloomington: Indiana University Press.
Durkheim, Emile (1961). moral education, A study in the theory and application of the sociology of education, .Translated by Everett K.Wilson and Herman Schnurer.New York: free Press
Durkheim, Emile (1992) professional Ethic and Civic moral, Translated by Cornelia Brookfield, With a new preface by:Bryan S.Turner,London and New York :Routledg.
Denzolo, J (2016). The Invention of the Social, translated by A Gharib, Tehran, Shiraz Publishing. (In Persian)
Durkheim, (1998). "The Duality of Human Nature and Its Conditions", translated by M.Golchin, Social Sciences, No. 10, pp. 162- 139(In Persian)
Durkheim, E (2005). On the division of social labor, translated by B Parham, Tehran, Markaz Publishing House. (In Persian)
Durkheim, E (2012). Sociology lessons; Physics of ethics and law, translated by Jamaldin Mousavi, Tehran, Ney Publishing House. (In Persian)
Daroudian, A, et al. (2019). "Designing a comprehensive model of attracting donors in sports with a data-based theory approach", Cultural Sociology, (4) 11, pp. 62-31(In Persian)
Eslami, M. (2025). Charity Ecosystem and Charity Studies, Journal of Endowment & Charity Studies, 3(1), 69-88. (In Persian)
Giddens, A. (2019). Politics, Sociology and Social Theory, translated by M. Saburi, Tehran, Ney Publishing House. (In Persian)
Goldfarb, J. C. (1991). The cynical society: The culture of politics and the politics of culture in American life. University of Chicago Press.‏
Harmsen, E. (2007). ‘Between Empoverment and Patternalism’, ISIM Review 20: 10-11.
Hand, Sean. (1989), The Levinas Reader, Oxford: Basil Blackwell Publishing, Inc
Inglehart, R., et al. eds (2007). World Values Survey: Round Five - Country-Pooled Data file Version: https://www.worldvaluessurvey.org/WVS DocumentationWV5.jsp. Madrid: JD Systems Institute.
Inglehart, R., et al. eds (2018). World Values Survey: Round Seven - Country-Pooled Data file Version: https://www.worldvaluessurvey.org/WVS DocumentationWV7.jsp. Madrid: JD Systems Institute
Halle, H. (2014). Georg Simmel's Social Thought, translated by Sh. Massama Parast, Tehran, Gol Azin Publishing House. (In Persian)
Heydari, A (2017). "Psychology, Governmentality and Neoliberalism", Sociological Review (Social Science Letter), (1)24, pp. 9-40(In Persian)
Jahanbegloo, Ramin (2003). About Emmanuel Levinas, lecture at Amirkabir University of Technology. (In Persian)
Jordan, R., & Quynn, K. L. (2002). Invest in charity: A donor's guide to charitable giving. John Wiley & Sons.
Kant, E. (2019). Lessons in the Philosophy of Ethics, translated by Manouchehr Sanei Darehbidi, Tehran, Naqsh-e-Negar Publications. (In Persian)
Kapoor, A. (2019). Celebrity Humanitarian Activities; The Ideology of Global Terrorism, translated by Ehsan Shah Ghasemi, Tehran, Sooreh Mehr Publications(In Persian)
Kolahi, M. (2023). The Emergence of Atomist Discourse in the Third Republic… Sociological Review (Social Science Letter), 30 (1), 27- 50(In Persian)
Levinas, E. (2019). Time and the Other, translated by S. Rashidpour, Tehran, Ney Publishing House. (In Persian)
khairemandegar (2019). National Survey of Iranian People's Attitudes to Charity, Ala Charity Leadership Foundation. (In Persian)
Malekian, M. (2019). "Theoretical Foundations of Effective Altruism", in the Introduction by Peter Singer (2019), pp. 15-9. (In Persian)
Ministry of C. I. G (2015) Values and Tendencies of Iranians, Tehran, Institute of Culture, Art and Communication. (In Persian)
Ministry of Interior (2015), Measuring the Social Capital of the Country, Country Report, Second Wave, Institute of Culture, Art and Communication. (In Persian)
Ministry of Interior (2017). Cultural, Social and Moral Status of Iranian Society, Tehran, Ministry of Interior. (In Persian)
Ministry of Interior (2018), Survey of the Status of Social Capital in the Country, Third Wave, Ministry of Interior (National Social Affairs Organization) (In Persian)
Molayyousefi, M. (2008). "Nigel and the Essence of Moral Values", Nameh Hekmat, (1)6, pp. 127-111. (In Persian)
Moss, M. (2015). The Introductory Treatise, translated by L. Ardebili, Tehran,Elmi and Farhangi Publications. (In Persian)
Negel, Thomas (1970), The Possibility of Altruism, Princeton University.
Singer, P (1972) Famine, Affluence, and Morality. Philosophy & Public Affairs, 1(3), 229–243.
Simmel, G (2014). On Individuality and Social Forms, translated by ShMosmaparast, Tehran, Sales Publishing. (In Persian)
Seligman, A (2008). “Trust, Voluntary Association and Civil Society”, pp. 30 -1, in the book Trust and Social Capital, written by Fran Tonkis, translated by Mohammad Taghi Delfrouz, Tehran, Institute for Cultural and Social Studies of the Ministry of Science, Research and Technology. (In Persian)
Saint, R (2014). Being Together, Rituals, Satisfactions and the Politics of Cooperation, translated by Mohammad R Fadaei, Tehran, Shiraz. (In Persian)
Singer, (2017). Charity in Islamic Societies, translated by F Seljuqian, Qom, Qabsat Publications(In Persian).
Singer, P (2021). Effective Otherness, translated by Armin Niakan, Tehran, Ney Publications(In Persian)
Sharepour, M. (1999). "Altruism: A Mechanism for Realizing the Priority of Collective Interests over Individual Interests", pp. 117-103 in the Proceedings of the Conference on the Causes and Priority of Collective Interests over Individual Interests, General Directorate of Culture and Islamic Guidance of Tehran Province . (In Persian)
Shariati, S. (2008). "Sociology of Religious Modernity", Social Sciences Month Book, No. 2 , pp. 19-13. (In Persian)
‎ Shirkhodai, M., et al. (2015). "Marketing of Charitable Activities; Explaining the Role of Gender in Youth", Social and Psychological Studies of Women, 28, pp. 180-153. (In Persian)
Olia, M. (2016). Another Discovery with Levinas, Tehran, Ney Publications. (In Persian)
Payton, Robert; Novak ,Michael; O'Connell ,Brian,  (1998),  Philanthropy Four Views, (Studies in Social Philosophy & Policy)Transaction Publishers 1st edition.
Rahman, K. (2013). Targeting Underdevelopment and Poverty in the Muslim World Role of Islamic Finance. Policy Perspectives, 10(2), 123–132. http://www.jstor.org/stable/42909313
Robbins, J. (Ed.). (2002). Is it righteous to be? Interviews with Emmanuel Levinas. Stanford University Press.
Pogan, L. D. (2021). Possible directions for the study of work-family relationship considering couples in a Romanian context. Revista Universitară de Sociologie, 17(3), 39-46.‏
Vandenberg, Frederick (2007). The Sociology of Georg Simmel, translated by A. Nik Gohar, Tehran, Totia. (In Persian)
Zaeri, Q. and Narimani, A. (2019). Negation of the Social: The Emergence of Individualistic Discourses in Post-War Iran”, Sociological Review (Social Science Letter), (1)27, pp.42- 9(In Persian)
Zakari, A (2001). Social solidarity and its enemies; The school of Mauss and Durkheim against utilitarianism and fascism, Tehran, Ney Publishing House. (In Persian)
Zokaei, M (2007). "Altruism and sociology; Critique and review of existing theories", Farhang, No. 22-23, pp. 296-275. (In Persian)